Η επιστήμη ως πεδίο γνωστικών δραστηριοτήτων έχει αναπτυχθεί οργανικά κατά την διάρκεια μίας μακράς διαδικασίας πολιτισμικής εξέλιξης. Αποτελεί ένα μείζον επίτευγμα που δεν σχεδιάστηκε από κάποιο ατομικό πνεύμα, αλλά αναδύθηκε αυθόρμητα ως το μη επιδιωκόμενο αποτέλεσμα της διάδρασης μεταξύ ατόμων που επιδίδονται σε επιστημικές δραστηριότητες.
Η επιστήμη είναι ένα ανθρώπινο τόλμημα, διαρκώς ημιτελές, ένα εγχείρημα της ανθρωπότητας εκπληκτικής εμβελείας και επιτυχίας. Η επιστήμη μπορεί να ευδοκιμήσει, μόνο αν οι κατάλληλες αξίες την υποστηρίζουν. Ποιές είναι αυτές οι αξίες; Η αλήθεια; Μόνο η αλήθεια; Ή εκτός από την αλήθεια είναι και άλλες αξίες, σχετιζόμενες άμεσα με τις επιστημικές δραστηριότητες, επίσης σημαντικές, οι λεγόμενες επιστημικές αξίες: η ακρίβεια, η ευρύτητα και η απλότητα;
Αυτή είναι μία θέση που μπορεί να υποστηριχθεί όσο κανείς εστιάζει στα αποτελέσματα της επιστημονικής προσπάθειας – κυρίως θεωρίες και μοντέλα. Αν κάποιος όμως λάβει υπ’όψιν και την κοινωνική διαδικασία που επιφέρει αυτά τα αποτελέσματα, τότε μία σειρά άλλων αξιών γίνονται όχι μόνο απαραίτητες, αλλά πραγματικά συγκροτητικές της επιστήμης: αν δεν είναι κανείς ελεύθερος να αναλάβει και να αναπτύξει επιστημονική δραστηριότητα, παραδείγματος χάριν, τότε δεν θα υπάρξουν καν αποτελέσματα για να αξιολογηθούν με βάση αποκλειστικά και μόνον τις επιστημικές αξίες.
Φαίνεται έτσι ότι οι λεγόμενες μη-επιστημικές αξίες όπως η ελευθερία, η ειλικρίνεια και η ακεραιότητα είναι επίσης συγκροτητικές για τη συλλογική επιστημονική προσπάθεια.
Ο ρόλος των αξιών στην επιστήμη αποτελεί αντικείμενο φιλοσοφικού προβληματισμού στο πλαίσιο της σύγχρονης φιλοσοφίας της επιστήμης. Στο τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του ΕΚΠΑ ο Καθηγητής Χρυσόστομος Μαντζαβίνος ασχολείται συστηματικά με αυτήν την προβληματική και τα πορίσματα των μακροχρόνιων φιλοσοφικών ερευνών του δημοσιεύθηκαν πρόσφατα σε έγκυρα διεθνή φιλοσοφικά περιοδικά: “Science, Institutions and Values” στο European Journal of Philosophy, 2021 και “Institutions and Scientific Progress” στο Philosophy of the Social Sciences, 2021.
Το Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης διοργανώνει φέτος τον ετήσιο κύκλο ομιλιών του στην προβληματική «Επιστήμη και Αξίες» υπό την διεύθυνση του Καθηγητή Μαντζαβίνου. Οι ομιλίες αυτές είναι ανοικτές σε όλη την πανεπιστημιακή κοινότητα και στο ευρύ κοινό.
Αμφιθέατρο «Δρακόπουλος», Κεντρικό Κτηρίο ΕΚΠΑ, Προπύλαια, Ώρα: 19:00-21:00 http://www.phs.uoa.gr/drasthriothtes/etisies-diale3eis/2021-2022-epistimh-kai-a3ies.html
