Η Παγκόσμια Ημέρα Ηπατίτιδας εορτάζεται από το 2008 κάθε χρόνο στις 28 Ιουλίου, ημέρα γέννησης του Baruch Blumberg που ανακάλυψε την Ηπατίτιδα Β και έλαβε το Νομπέλ για αυτήν την ανακάλυψη το 1976.
Τι είναι ηπατίτιδα;
Η Ηπατίτιδα είναι φλεγμονή του ήπατος, ενός οργάνου που είναι μεταβολικό εργαστήριο του οργανισμού μας και βοηθάει μεταξύ άλλων στην παραγωγή πρωτεϊνών, στην αποτοξίνωση του οργανισμού και παράγει χολή, που βοηθάει στην χώνεψητων λιπών.
Πώς προκαλείται;
Η Ηπατίτιδα προκαλείται κυρίως από ιούς όπως είναι οι ιοί της Ηπατίτιδας A, B, C, D και Ε, αλλά και χημικοί παράγοντες όπως το αλκοόλ. Ηπατίτιδα μπορεί να προκληθεί και στα πλαίσια ενός άλλου νοσήματος όπως είναι οι αυτοάνοσες ασθένειες.
Μεταδίδεται η Ηπατίτιδα Β και C από την καθημερινή κοινωνική επαφή;
Όχι, οι ιοί της Ηπατίτιδας B και C δεν μεταδίδονται εύκολα και σίγουρα όχι από την απλή κοινωνική συναναστροφή. Ένας από τους φόβους του Blumberg που εξέφρασε στην ομιλία αποδοχής του Nobel το 1976 είναι το δυσανάλογο στίγμα που προκαλείται στους φορείς της ηπατίτιδας Β, κάποιοι οι οποίοι έχαναν τις δουλειές τους λόγω διάγνωσης, ενώ παιδιά αποκλείονταν από την εκπαίδευση. Η ομιλία του ήταν προφητική για την γιγάντωση του στίγματος έναντι χρόνιων φορέων μολυσματικών νόσων όπως συνέβη στην πανδημία του AIDS, μόλις 5 χρόνια μετά την ομιλία του.
Πόσους ανθρώπους αφορά;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την δημόσια υγεία έχει η αντιμετώπιση των χρόνιων ιογενών ηπατιτίδων, δηλαδή των ηπατιτίδων που προκαλούνται από ιούς που παραμένουν για χρόνια στους ασθενείς που έχουν μολύνει. Αυτές είναι οι ηπατίτιδες B και C με περισσότερους από 300 εκατομμύρια φορείς σε παγκόσμια κλίμακα.
Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι υπάρχουν άνθρωποι που κόλλησαν τους ιούς αυτούς και δεν έγιναν χρόνιοι φορείς. Αυτοί ουσιαστικά έχουν διαφύγει τον κίνδυνο από την χρόνια νόσο που θα αναλύσουμε πιο κάτω.
Τι συμπτώματα έχουν οι ασθενείς;
Κάποιοι άνθρωποι παρουσιάζουν συμπτώματα σε μικρό χρονικό διάστημα αφού μολυνθούν. Αυτή ονομάζεται οξεία φάση της νόσου. Συνήθως αναπτύσσουν ίκτερο, κιτρινίζει δηλαδή το δέρμα τους, ανεβάζουν πυρετό και αισθάνονται κακουχία. Άλλοι άνθρωποι δεν θα κάνουν κανένα ειδικό σύμπτωμα για αρκετά χρόνια και δεν θα γνωρίζουν ότι κουβαλάνε τον ιό που σταδιακά προκαλεί βλάβη στο ήπαρ τους. Μετά από περίπου 20 χρόνια η βλάβη στο ήπαρ μπορεί να έχει προχωρήσει σε τέτοιο βαθμό ώστε να έχει κίρρωση ή να αναπτυχθεί καρκίνος.
Για αυτόν τον λόγο είναι σημαντικό να κάνουν το εργαστηριακό τεστ όλοι μία φορά στη ζωή τους, ιδίως όσοι γεννήθηκαν πριν το 1970 καθώς επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι αυτοί έχουν και την μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν κολλήσει τον ιό της ηπατίτιδας C.
Πώς προλαμβάνεται η ηπατίτιδα;
Ο κύριος τρόπος πρόληψης για τις περισσότερες μορφές ιογενούς ηπατίτιδας είναι ο κατάλληλος εμβολιασμός από την παιδική ηλικία. Αν δεν έχετε εμβολιασθεί για τις ηπατίτιδες, δεν είναι ποτέ αργά. Τα εμβόλια είναι ασφαλή και μπορούν αν γίνουν ακόμα και στην ενήλικη ζωή.
Η χρήση προφυλακτικού κατά την σεξουαλική επαφή μειώνει σημαντικά την πιθανότητα μετάδοσης τόσο της ηπατίτιδας B όσο και της ηπατίτιδας C (αν και η μετάδοση της ηπατίτιδας C είναι χαμηλή μέσω της σεξουαλικής οδού).
Για την ηπατίτιδα C δεν υπάρχει εμβόλιο αλλά επειδή μεταδίδεται σχετικά δύσκολα, κυρίως μέσω μολυσμένου αίματος, η αποφυγή χρήσης εργαλείων (σύριγγες, βελόνες) από πολλαπλούς χρήστες είναι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης.
Η μετάγγιση αίματος στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά ασφαλής καθώς γίνεται προσεκτική επιλογή των αιμοδοτών, ενώ ελέγχονται όλες οι αιμοδοσίες με μοριακό και ορολογικό έλεγχο.
Υπάρχει θεραπεία;
Για την ηπατίτιδα Β είναι δυνατόν να ληφθεί από το στόμα φαρμακευτική αγωγή που θα περιορίσει την βλάβη που προκαλείται στο ήπαρ. Για την ηπατίτιδα C υπάρχει φαρμακευτική αγωγή που μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη εκρίζωση του ιού, σταματώντας την βλάβη στο ήπαρ. Είναι σημαντικό να γνωρίζει κάποιος αν κουβαλάει τον ιό, ώστε να ξεκινήσει την θεραπεία νωρίς, πριν προκληθεί σημαντική βλάβη στο ήπαρ.
Από που προήλθαν οι ιοί της ηπατίτιδας Β και της ηπατίτιδας C;
Ο ιός της ηπατίτιδας Β ανακαλύφθηκε το 1965 από τον Baruch Blumberg (βραβείο Nobel 1976) ενώ ο ιός της ηπατίτιδας C ανακαλύφθηκε το 1989 από τους Michael Houghton, Harvey Alter και Charles Rice (βραβείο Nobel 2020).
Για την προέλευση του ιού της ηπατίτιδας Β μελέτη από το Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ έχει δείξει ότι πιθανότατα ο ιός υπήρχε στον άνθρωπο εδώ και τουλάχιστον 40.000 χρόνια, δηλαδή κοντά στην εποχή που μετακινήθηκε εκτός Αφρικής.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22987324/
Για τον ιό της ηπατίτιδας C μελέτη επίσης από το Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ έδειξε ότι οι πιο διαδεδομένοι τύποι του ιού εξαπλώθηκαν σε παγκόσμια κλίμακα μέσα στον προηγούμενο αιώνα, μαζί με την ανακάλυψη της μετάγγισης αίματος και την ευρεία χρήση συρίγγων. Η μελέτη για την παγκόσμια εξάπλωση της HCV έλαβε το Βραβείο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Marie Curie το 2012.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20041120/
Γκίκας Μαγιορκίνης
Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Υγιεινής και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ
