Άρθρο του ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Ε. Πετράκη για τις διεθνείς οικονομικές εξελίξεις

Το κύριο χαρακτηριστικό της διακυβέρνησης Τραμπ είναι ο θόρυβος πληροφόρησης. Όμως δύο ημέρες (μόνο) διαπραγματεύσεων στην Ελβετία ήταν αρκετές για να επέλθει μία ανακωχή στον εμπορικό πόλεμο που μαίνεται στον κόσμο, με αφετηρία τις ΗΠΑ και ειδικότερα τη διακυβέρνηση Τραμπ. Ο κόσμος είναι απορημένος με την ευκολία που οι ανακοινώσεις για τους δασμούς ανεβοκατεβαίνουν και κοιτάζει με αγωνία τους δείκτες φόβου και αβεβαιότητας. Θα αρχίσουν να μειώνονται οδηγώντας τον κόσμο σε ένα νέο επίπεδο ισορροπίας, αλλά επιτέλους σχετικής σταθερότητας, με καινούργιους κερδισμένους και χαμένους; Εξάλλου, η άποψη ότι σε αυτή τη νέα εποχή όλοι μπορεί να είμαστε απολύτως φτωχότεροι (λόγω ακριβώς του κόστους της αβεβαιότητας και της αναδιοργάνωσης των διεθνών σχέσεων) είναι σωστή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι θα είναι χαμένοι. Κάποιοι θα είναι σχετικώς καλύτερα από τους άλλους και κάποιοι σχετικώς χειρότερα από τους άλλους και αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί καθορίζει το νέο σημείο αφετηρίας για τη νέα εποχή.

Στη Γενεύη συμφωνήθηκε οι κινεζικοί δασμοί στα αμερικανικά προϊόντα να μειωθούν από το 125% στο 10% και οι αμερικανικοί δασμοί σε κινεζικά προϊόντα από το 145% στο 30%, με διαφοροποιήσεις σε προϊόντα όπως τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, το αλουμίνιο, ο χάλυβας. Ενδεχομένως, μάλιστα, ορισμένες διοικητικές εξαγωγικές δεσμεύσεις σε συγκεκριμένα προϊόντα να περιοριστούν. Αυτό, όμως, σημαίνει μία άνοδο των αμερικανικών δασμών στα κινεζικά προϊόντα από 5%, που ήταν πριν την κρίση, στο 30%. Πρόκειται για ένα πολύ υψηλό ποσοστό δασμών που συντελεί στο να δημιουργηθεί ένα νέο οικονομικό τοπίο μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών, αλλά πάντως όχι απαγορευτικό της συνέχισης της οικονομικής ζωής.

Μάλιστα, στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειώσουμε μία λεπτομέρεια. Από καιρό όλοι οι αναλυτές προσπαθούν να εκτιμήσουν την επόμενη ημέρα στις διεθνείς οικονομικές σχέσεις ενεργοποιώντας μοντέλα πρόβλεψης, έτσι ώστε να αντιληφθούμε τις οικονομικές εξελίξεις που επέρχονται. Το μεγάλο ερώτημα αφορά, βέβαια, το ύψος των αμερικανικών δασμών. Τον τελευταίο μήνα, όμως, έχουμε καταλήξει ότι το ποσοστό των αμερικανικών δασμών που θα θεωρούσαμε βιώσιμο για τη νέα εποχή (το ποσοστό δηλαδή που εκφράζει τον νέο αμερικανικό, οικονομικά, εθνικιστικό μερκαντιλισμό, αλλά είναι αρκετά ρεαλιστικό ώστε να μην οδηγήσει σε αδιέξοδες πολιτικές και οικονομικές αποφάσεις) είναι το 28%-30%, το ποσοστό δηλαδή στο οποίο κατέληξε η προσωρινή συμφωνία ΗΠΑ και Κίνας. Μάλιστα, υπάρχουν αρκετοί λόγοι που μας οδηγούν να πιστεύουμε ότι αυτό το ποσοστό δεν θα έχει έναν προσωρινό χαρακτήρα 90 ημερών, αλλά πολύ πιθανόν έναν μονιμότερο χαρακτήρα. Οι σημαντικότεροι λόγοι σχετίζονται με τις εσωτερικές πολιτικές συνέπειες της λογικής της οικονομικής πολιτικής Τραμπ, όπου το ποσοστό εσωτερικής αποδοχής του βρίσκεται ύστερα από μια έντονη πτώση γύρω στο 40%, και με τις πιέσεις των αγορών που αναζητούν λόγους για μια ανάκαμψη και μια ρεαλιστικότερη ανάγνωση των συμμάχων και των εχθρών των ΗΠΑ, κυρίως από το αμερικανικό κατεστημένο και λιγότερο από τον ίδιο τον Πρόεδρο. Από την άλλη μεριά, οι Κινέζοι, που έχουν προφανώς χάσει οριστικά την εμπιστοσύνη τους στον Τραμπ, προτιμούν μια στάση «περίμενε και θα δούμε», αφού έχουν προφανώς μεγαλύτερη πολιτική αντοχή σε μια εμπορική σύγκρουση με τις ΗΠΑ.

Η επόμενη στάση στις διεθνείς εξελίξεις έχει να κάνει με τη σχέση των ΗΠΑ με την Ευρώπη. Τρεις σχετικούς σημαντικούς σταθμούς επισημαίνουμε πριν από την κρίσιμη (οικονομικά και πολιτικά) διαπραγμάτευση των ΗΠΑ και της ΕΕ.: τη συμφωνία με τη Βρετανία, τη συμφωνία για τα ορυκτά της Ουκρανίας και, πριν από αυτή, την προσωρινή συμφωνία για τους δασμούς με την Ε.Ε. στο επίπεδο του 10%.

Τα τρία αυτά σημεία νομίζουμε ότι δείχνουν την πραγματική εξέλιξη των πραγμάτων: η ανακωχή με την Ευρώπη στο 10% δημιουργεί ορισμένα περιθώρια στο ποσοστό αυτό, ώστε να ισορροπήσει εκεί ή μέχρι το 20%. Ένα 20%, όμως, δασμούς και 20% υποτίμηση του δολαρίου (που είναι η πρόβλεψή μας) απέναντι στο ευρώ δημιουργούν νέα, περισσότερα και δύσκολα καθήκοντα οικονομικής πολιτικής για την Ευρώπη. Η Βρετανία, εξάλλου, βρισκόταν από πριν (από τις 2 Απριλίου) σε ένα καθεστώς ευνοούμενης χώρας (10% δασμούς) και λίγο-πολύ παρέμεινε εκεί. Από εκεί και πέρα υπάρχουν ζητήματα που θέλουν περισσότερη διευκρίνιση και αφορούν συγκεκριμένες βιομηχανίες. Πάντως, υπάρχουν προσδοκίες ότι οι δασμοί μπορεί να υποχωρήσουν πλήρως (!) στη συνέχεια.

Τέλος, θα πρέπει να επισημάνουμε τη σημασία της συμφωνίας των ΗΠΑ με την Ουκρανία. Όχι, όμως, για να αναλύσουμε τις οικονομικές διαστάσεις της (που είναι ασθενείς για τις ΗΠΑ), αλλά για να τονίσουμε την αλλαγή στάσης των ΗΠΑ απέναντι στην Ουκρανία, η οποία υπέγραψε μία συμφωνία αρκετά κοντά σε ό,τι επιδίωκαν, άρα πιο κοντά στη στάση ανοχής του αμερικανικού κατεστημένου.

Συμπερασματικά αρχίζει και διαμορφώνεται ένας νέος κόσμος (και οι συμφωνίες της Μέσης Ανατολής αυτό δείχνουν) που βεβαίως απηχεί τις νέες υπερατλαντικές απόψεις για τις διεθνείς σχέσεις, αλλά ισορροπεί την αβεβαιότητα σε περισσότερο λογικά επίπεδα.

Πρώτη δημοσίευση: εφημερίδα Real News, 18 Μαΐου 2025