Δύο πρωτοποριακές διεθνείς μελέτες με συμμετοχή του ΕΚΠΑ προσφέρουν ισχυρότατα επιστημονικά δεδομένα για τη μη επεμβατική διάγνωση της στεατωτικής νόσου του ήπατος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία (MASLD)

Δύο πρωτοποριακές διεθνείς μελέτες με συμμετοχή της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) παρέχουν τα έως σήμερα ισχυρότερα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τη μη επεμβατική διάγνωση και εκτίμηση της βαρύτητας της στεατωτικής νόσου ήπατος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία (metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease-MASLD, παλαιότερη ονομασία «μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος-NAFLD» ή «λιπώδες ήπαρ») και την εξελικτική μορφή της, τη στεατοηπατίτιδα (metabolic dysfunction-associated steatohepatitis, MASH), περιορίζοντας σημαντικά την ανάγκη διενέργειας βιοψίας ήπατος.

Οι μελέτες, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στα έγκριτα επιστημονικά περιοδικά The Lancet και Nature Medicine, βασίζονται σε δεδομένα του καινοτόμου ερευνητικού προγράμματος LITMUS (Liver Investigation: Testing Marker Utility in Steatohepatitis) με συντονιστή τον Professor Quentin Anstee, Ruth & Lionel Jacobson Chair in Personalised Medicine, Newcastle University, UK. Το LITMUS συγκέντρωσε 53 διεθνείς εταίρους από τον ακαδημαϊκό και τον φαρμακευτικό/βιομηχανικό κλάδο με κοινό στόχο την ανάπτυξη και πιστοποίηση νέων βιοδεικτών για τη MASLD και την έγκαιρη αναγνώριση των ασθενών που κινδυνεύουν να αναπτύξουν στεατοηπατίτιδα και κίρρωση ήπατος.

Η MASLD, η πιο συχνή χρόνια νόσος του ήπατος, προσβάλει έως και 1 στους 3 ενήλικες παγκοσμίως και έως και 7 στους 10 ανθρώπους με παχυσαρκία ή σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Καθώς οι πρώτες αδειοδοτημένες φαρμακευτικές θεραπείες για τη MASH εισέρχονται στην κλινική πράξη, αυξάνεται διαρκώς η ζήτηση για ακριβείς, μη επεμβατικές μεθόδους διάγνωσης και παρακολούθησης της νόσου. Μετά την έγκρισή τους από τις ρυθμιστικές αρχές, η χρήση μη επεμβατικών δοκιμασιών αναμένεται να απλοποιήσει δραστικά τις κλινικές μελέτες της MASH, καθιστώντας τις παράλληλα πιο αποδεκτές από τους/τις ασθενείς.

Η Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ συμμετείχε ενεργά στο πρόγραμμα LITMUS με τον Καθηγητή κ. Γεώργιο Παπαθεοδωρίδη, Διευθυντή της Α’ Πανεπιστημιακής Γαστρεντερολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Λαϊκό» και την Καθηγήτρια κ. Ντίνα Τηνιακού, Διευθύντρια του Παθολογοανατομικού Εργαστηρίου του Αρεταίειου Νοσοκομείου. Ο κ. Παπαθεοδωρίδης ηγήθηκε της κλινικής μελέτης LITMUS στο ΕΚΠΑ, ενώ η κα. Τηνιακού ήταν επικεφαλής της 10μελούς διεθνούς ομάδας παθολογοανατομών του LITMUS, που ανέλυσε περίπου 2.000 βιοψίες Ευρωπαίων ασθενών με MASLD.

Η κύρια μελέτη LITMUS, η οποία δημοσιεύθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2026 στο περιοδικό The Lancet (δείκτη απήχησης 109.0), αξιολόγησε 26 βιοδείκτες ορού και μετρήσεις ηπατικής σκληρότητας σε περισσότερους από 1.500 ασθενείς από 13 χώρες σε Ευρώπη και ΗΠΑ και τις σύγκρινε με τα αποτελέσματα της βιοψίας ήπατος στη μεγαλύτερη διεθνή μελέτη του είδους της.
https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(26)01145-1/fulltext

Η απεικονιστική μελέτη LITMUS, που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο 2026 στο περιοδικό Nature Medicine (δείκτης απήχησης 52.5), ανέδειξε σε περισσότερους από 350 ασθενείς με MASLD ότι οι τεχνικές ελαστογραφίας είναι ακριβείς για τη διάγνωση προχωρημένης ηπατικής ίνωσης και κίρρωσης, με τη μαγνητική ελαστογραφία (MRE) να υπερτερεί των μετρήσεων ηπατικής σκληρότητας μέσω άλλων τεχνικών. https://www.nature.com/articles/s41591-026-04496-2

Το LITMUS χρηματοδοτήθηκε με 34.000.000 Ευρώ από το Innovative Medicines Initiative 2 Joint Undertaking με το σύμφωνο χρηματοδότησης 777377 και στηρίζεται από το πρόγραμμα Ηorizon 2020 της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Έρευνα και την Καινοτομία και την EFPI. Ιστότοπος LITMUS Consortium:
https://www.ihi.europa.eu/projects-results/project-factsheets/litmus

Καθηγητής Γεώργιος Παπαθεοδωρίδης

Καθηγήτρια Ντίνα Τηνιακού

Tα μέλη του LITMUS Consortium στη διάρκεια του LITMUS 7th General Assembly 7-8 Μαρτίου 2023 στην Αθήνα