Η αποτυχία μετριασμού της κλιματικής κρίσης στους σημαντικότερους Παγκόσμιους Κινδύνους – Κείμενο του Καθηγητή του ΕΚΠΑ Κ. Καρτάλη

Η πρόσφατη δημοσίευση της έκθεσης του World Economic Forum για τους Παγκόσμιους Κινδύνους (2022), αποτυπώνει την έντονη ανησυχία της παγκόσμιας κοινότητας (Διεθνείς Φορείς, Κυβερνήσεις, ακαδημαϊκή κοινότητα, ΜΚΟ, επιχειρηματικός κόσμος, κ.α.) για την αποτυχία των δράσεων για το μετριασμό της κλιματικής κρίσης (Climate Action Failure). Σημειώνεται ότι ως Παγκόσμιος Κίνδυνος (Global Risk) ορίζεται η πιθανότητα να συμβεί ένα φαινόμενο ή μία συνθήκη που, αν συμβεί, μπορεί να προκαλέσει – για τα επόμενα 10 έτη – σημαντική αρνητική επίπτωση για αρκετές χώρες ή οικονομικούς τομείς. Στο Σχήμα 1 που ακολουθεί, εμφανίζονται οι απόψεις των ερωτηθέντων φορέων (σε %) ως προς τους σημαντικότερους κινδύνους σε τρία χρονικά διαστήματα που ακολουθούν.

Όπως προκύπτει από το Σχήμα 1, οι κίνδυνοι «Climate action failure» και «Ακραία καιρικά φαινόμενα» καταλαμβάνουν ιδιαίτερα υψηλές θέσεις και στα τρία χρονικά διαστήματα.

Στο Σχήμα 2 αποτυπώνεται η επιδείνωση Παγκόσμιων Κινδύνων από την έναρξη της πανδημίας covid-19.

Από την εξέταση του Σχήματος 2, προκύπτει ότι ο κίνδυνος για «Climate action failure» αυξήθηκε κατά 25.4% από την έναρξη της πανδημίας. Μία εξήγηση για την αύξηση αυτή είναι η καθυστέρηση στην εφαρμογή των δράσεων για το μετριασμό της κλιματικής κρίσης λόγω της επικέντρωσης των Κρατών στην αντιμετώπιση της πανδημίας. Η καθυστέρηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου μετά την αναστολή των περιοριστικών μέτρων στις μετακινήσεις αλλά και λόγω της στροφής ορισμένων χωρών στα ορυκτά καύσιμα για να στηρίξουν τις ενεργειακές τους ανάγκες και κατ’ επέκταση τις οικονομίες τους.

Στο Σχήμα 3 που ακολουθεί, αποτυπώνεται η κατηγοροποίηση/κατάταξη των Παγκόσμιων Κινδύνων για το διάστημα 2012 έως το 2021, σύμφωνα με την πιθανότητα εμφάνισης τους. Διαπιστώνεται ότι ο κίνδυνος «Climate Action Failure» εμφανίζεται για 1η φορά το 2014 και σηματοδοτεί την αποτυχία περιορισμού των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου (εμφανίζεται ως κίνδυνος τα έτη 2012 και 2013).

Στη συνέχεια ο κίνδυνος «Climate Action Failure» δεν αποτυπώνεται το 2017 (ίσως λόγω της Συνόδου των Ηνωμένων Εθνών για το Κλίμα στο Παρίσι), επανέρχεται το 2018 και αποκτά τις υψηλότερες θέσεις τα επόμενα έτη μέχρι και το 2021.

Έχει επίσης σημασία να επισημανθεί, ότι τρεις Παγκόσμιοι Κίνδυνοι (Aκραία Καιρικά Φαινόμενα, Φυσικές Καταστροφές και Climate Action Failure), όλοι συναρτώμενοι με την κλιματική κρίση, έχουν σταθερή αναφορά από το 2018 μέχρι και το 2021. Τέλος, το 2021, τέσσερεις από τους επτά κινδύνους σχετίζονται με το περιβάλλον και το κλίμα.

H αντίστοιχη κατηγοριοποίηση/κατάταξη των Παγκόσμιων Κινδύνων ως προς την επίπτωση τους (Σχήμα 4), διαμορφώνει μία (αναμενόμενη) ανατροπή καθώς κατά το έτος 2021 στην 1η θέση αναδεικνύεται ο κίνδυνος των μολυσματικών ασθενειών.

Στην περίπτωση αυτής της κατηγοριοποίησης/κατάταξης, ο κίνδυνος «Climate Action Failure» εμφανίζεται αδιάλλειπτα από το 2013 μέχρι και το 2021, λαμβάνοντας σταδιακά υψηλότερες θέσεις στην κατάταξη. Αντίστοιχη σημασία αποδίδεται και στον κίνδυνο «Φυσικές Καταστροφές», άμεσο αποτέλεσμα της αύξησης της συχνότητας και έντασης τους που παρατηρείται κατά την τελευταία δεκαετία.

Και στην περίπτωση της κατηγοριοποίησης/κατάταξης των Παγκόσμιων Κινδύνων σύμφωνα με την πιθανότητα εμφάνισης τους, από τους επτά κινδύνους κατά το έτος 2021, οι τέσσερεις αφορούν το περιβάλλον και το κλίμα.

Από τη συνδυαστική ανάλυση των Σχημάτων 1-4, διαπιστώνεται η μεγάλη σημασία που δίνουν οι φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στους κινδύνους που αφορούν στο περιβάλλον και την κλιματική κρίση.

Κυρίως όμως διακρίνεται η ανησυχία τους ως προς την ικανότητα της Διεθνούς Κοινότητας να εφαρμόσει τις πολιτικές και τα μέτρα που απαιτούνται για το μετριασμό της κλιματικής κρίσης και τη συγκράτηση της αύξησης της θερμοκρασίας κάτω από τον 1.5 βαθμό Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο.

Tέλος, στο Σχήμα 5 αποτυπώνονται το προφίλ των φορέων που τοποθετήθηκαν στις σχετικές έρευνες.

Πηγές:
The Global Risks Report 2022, World Economic Forum σε συνεργασία με: National University of Singapore Oxford Martin School, University of Oxford Wharton Risk Management and Decision Processes Center, University of Pennsylvania.
The Global Risks Report 2021, World Economic Forum σε συνεργασία με: National University of Singapore Oxford Martin School, University of Oxford Wharton Risk Management and Decision Processes Center, University of Pennsylvania.

Επιμέλεια κειμένου. Καθηγητής Κων/νος Καρτάλης, Τομέας Φυσικής Περιβάλλοντος, ΕΚΠΑ.