Μια «ωρολογιακή βόμβα» στα θεμέλια των υγειονομικών συστημάτων

* Εφημερίδα «Πανεπιστήμιο Αθηνών», Φύλλο 8, κυκλοφόρησε με «Το Βήμα της Κυριακής» 31 Μαΐου 2026.

Οι απόψεις που ακούστηκαν στην επιστημονική εκδήλωση του Πανεπιστημίου Αθηνών αφορούσαν τόσο τα προβλήματα των επαγγελματιών υγείας όσο και τις καλές πρακτικές και πολιτικές που συμβάλλουν στη δημιουργία υποστηρικτικών και ασφαλών εργασιακών περιβαλλόντων.

Το θέμα των ελλείψεων νοσηλευτών στα νοσοκομεία μας αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας που δεν αφορά μόνο την ελληνική πραγματικότητα αλλά και τα συστήματα πολλών ακόμη χωρών του πλανήτη. Για αυτό άλλωστε και οι ελλείψεις αυτές πρόσφατα αποτέλεσαν το περιεχόμενο ειδικών εξαγγελιών των αρμοδίων υπουργείων της κυβέρνησης.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει από καιρό χτυπήσει το «καμπανάκι» του συναγερμού στο σοβαρό ζήτημα της έλλειψης νοσηλευτικού προσωπικού στα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας, με το Περιφερειακό Γραφείο Ευρώπης του ΠΟΥ να δημοσιεύει πρόσφατα ειδικό ενημερωτικό κείμενο πολιτικής, στο οποίο παρουσιάζονται στοχευμένες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Στη χώρα μας είναι γνωστό ότι η έλλειψη νοσηλευτών στα νοσοκομεία είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα το εθνικό σύστημα υγείας, με τους νέους να γυρίζουν την πλάτη στο επάγγελμα κυρίως λόγω χαμηλών αμοιβών και εργασιακής εξουθένωσης.

Στις ανακοινώσεις του, ο ΠΟΥ έχει χαρακτηρίσει το πρόβλημα ως «ωρολογιακή βόμβα» στα θεμέλια των συστημάτων υγείας, καθώς όπως δείχνουν οι προβλέψεις, ως το 2030 η Ευρωπαϊκή Περιφέρεια ενδέχεται να αντιμετωπίσει έλλειμμα σχεδόν ενός εκατομμυρίου επαγγελματιών υγείας, με τους νοσηλευτές να συνιστούν τη μεγαλύτερη κατηγορία.

Στην Ελλάδα, οι νοσηλευτές των νοσοκομείων μας, αποτελούν περισσότερο από το μισό του ανθρώπινου δυναμικού στην υγεία (συγκεκριμένα το 56%), ενώ αξίζει να σηµειωθεί ότι, σύµφωνα µε τα στοιχεία της Πανελλήνιας Οµοσπονδίας Εργαζοµένων ∆ηµοσίων Νοσοκοµείων (ΠΟΕ∆ΗΝ), «οι 12.000 και πλέον αποχωρήσεις νοσηλευτών από τα δηµόσια νοσοκοµεία της χώρας, τα τελευταία χρόνια, και η επακόλουθη µείωση του ανθρώπινου δυναµικού, λόγω ελάχιστων προσλήψεων στα χρόνια της κρίσης, καθώς και οι εξαντλητικοί ρυθµοί εργασίας οδηγούν συχνά σε επαγγελµατική εξουθένωση».

Παρεμβαίνοντας στον δημόσιο διάλογο για το θέμα, το Πανεπιστήμιο Αθηνών διοργάνωσε πρόσφατα μεγάλη επιστημονική εκδήλωση για το θέμα. Την εκδήλωση ανέλαβαν να οργανώσουν τo Τμήμα Νοσηλευτικής με πρόεδρο τον Παύλο Μυριανθέα, σε συνεργασία με την Καθηγήτρια και Executive Director Λουσίν Πογκοσιάν από τη Σχολή Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Columbia των ΗΠΑ (School of Νursing) και τον Στέφανο Γκαντόλφο από το ελληνικό Τμήμα του Columbia Athens Global Center.

Στην ημερίδα παρουσιάστηκαν σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα τόσο για την Ελλάδα και τις ΗΠΑ, όσο και διεθνείς εμπειρίες σχετικά με τις ελλείψεις νοσηλευτικού προσωπικού, την επαγγελματική εξουθένωση (burnout), τη σιωπηλή αποχώρηση (quiet quitting), την ευεξία των επαγγελματιών υγείας και τις επιπτώσεις τους στη λειτουργία των υπηρεσιών υγείας. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε σε καλές πρακτικές και πολιτικές που συμβάλλουν στη δημιουργία υποστηρικτικών και ασφαλών εργασιακών περιβαλλόντων.

Την εκδήλωση προσφώνησε εκ μέρους του Πρύτανη Καθηγητή Γεράσιμου Σιάσου ο Αντιπρύτανης Ερευνας και Καινοτομίας Καθηγητής Ευστάθιος Ευσταθόπουλος, ενώ συμμετείχαν σ’ αυτήν εκπρόσωποι του υπουργείου Υγείας και των φορέων του, εκπρόσωποι του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, καθηγητές από το University College Dublin και το University of Genova κ.ά.

«Από το 2019 εφαρμόζεται ένας στρατηγικός προγραμματισμός προσλήψεων και η κατανομή βασίζεται σε δείκτες στελέχωσης, στοχεύοντας στην αναλογία 1,8–2,1 νοσηλευτών ανά κατειλημμένη κλίνη» είπε στον χαιρετισμό της η γενική γραμματέας Υπηρεσιών Υγείας του Υπουργείου Υγείας, Λίλιαν-Βενετία Βιλδιρίδη. «Τα αποτελέσματα είναι ορατά: τα τελευταία τρία χρόνια ο δείκτης αυξήθηκε κατά 12,2%, με περισσότερα από τα μισά νοσοκομεία του ΕΣΥ να πληρούν πλέον τον στόχο» συνέχισε.

«Το πραγματικό κόστος δεν είναι η εφαρμογή μέτρων. Είναι η αδράνεια, τα λάθη, οι λοιμώξεις, οι απουσίες και η απώλεια ανθρώπινου δυναμικού» είπε στην ομιλία της η γενική γραμματέας Δημόσιας Υγείας του Υπουργείου Υγείας Χριστίνα-Μαρία Κράββαρη. «Οι νοσηλευτές δεν χρειάζονται άλλες γενικές διατυπώσεις. Χρειάζονται λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη».

«Οι νοσηλευτές αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της υγειονομικής περίθαλψης – και σε όλη την Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο και σήμερα δεν υπάρχουν αρκετοί» επεσήμανε στην ομιλία της η Καθηγήτρια Λουσίν Πογκοσιάν, από τη Νοσηλευτική Σχολή του Columbia University. «Η αντιμετώπιση της κρίσης του νοσηλευτικού εργατικού δυναμικού είναι θεμελιώδης για την ασφάλεια των ασθενών. Τα στοιχεία είναι σαφή: όταν οι νοσηλευτές ευδοκιμούν, οι ασθενείς επιβιώνουν».

«Μέσα από διεθνείς συνεργασίες, όπως αυτή μεταξύ του Columbia και του Πανεπιστημίου Αθηνών, μπορούμε να βρούμε λύσεις σε κάποια από τα πιο σύνθετα προβλήματα των κοινωνιών μας, όπως η έλλειψη νοσηλευτών, μαθαίνοντας ο ένας από τις καλύτερες πρακτικές του άλλου» δήλωσε από την πλευρά του ο διευθυντής του Columbia Global Center στην Αθήνα Στέφανος Γκαντόλφο. «Ο στόχος μας ως Κέντρο του Columbia στην Ελλάδα είναι να είμαστε μια γέφυρα επικοινωνίας που ανοίγει νέους δρόμους και ορίζοντες και για τις δύο ακαδημαϊκές κοινότητες».

Δωρεές Ιδρύματος Σταύρου Νιάρχου

Πάντως, όπως επισημάνθηκε στις συζητήσεις που έγιναν, οι δωρεές του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) προς τη Νοσηλευτική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών αποτελούν μια ουσιαστική επένδυση στους ανθρώπους που βρίσκονται στην καρδιά της φροντίδας υγείας και συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας νέας γενιάς επαγγελματιών υγείας. Το Ιδρυμα εκπροσώπησαν στην εκδήλωση η Λίνα Γιωτάκη, μέλος του ΔΣ, και ο υπεύθυνος Δωρεών του ΙΣΝ Πάνος Βαζαίος.

Τα Πανεπιστήμια Γένοβας και Δουβλίνου

«Η… υποεπένδυση στη νοσηλευτική μπορεί να φαίνεται ότι δημιουργεί βραχυπρόθεσμες εξοικονομήσεις στον προϋπολογισμό, συχνά οδηγεί σε μεγαλύτερο μακροπρόθεσμο κόστος που σχετίζεται με βλάβες που μπορούν να προληφθούν, καθυστερημένη ανάρρωση, παρατεταμένη νοσηλεία, επαναλαμβανόμενες εισαγωγές, αστάθεια του εργατικού δυναμικού και το επαναλαμβανόμενο κόστος της εναλλαγής νοσηλευτών αποδυναμώνοντας τελικά τη συνολική απόδοση του συστήματος υγείας» είπε στην ομιλία του ο αναπληρωτής Καθηγητής Τζιανλούκα Κατάνια από το Τμήμα Επιστημών Υγείας του University of Genoa.

«Οι νοσηλευτές είναι κεντρικοί στην παρακολούθηση, τον συντονισμό και την παροχή φροντίδας, και ισχυρά στοιχεία δείχνουν ότι η κατάλληλη στελέχωση και ο κατάλληλος συνδυασμός δεξιοτήτων συνδέονται άμεσα με καλύτερα αποτελέσματα για τους ασθενείς, λιγότερες επιπλοκές και βελτιωμένη ασφάλεια» συμπλήρωσε ο Καθηγητής στη Νοσηλευτική Σχολή του University College Dublin, Τζόναθαν Ντρέναν.

«Η ενίσχυση του νοσηλευτικού ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για ανθεκτικά συστήματα υγείας, ασφαλέστερη φροντίδα και καλύτερα αποτελέσματα για τους ασθενείς» πρόσθεσε στην διάρκεια της ημερίδας ο Δρ Χρήστος Τριανταφύλλου εκ μέρους του WHO Athens Quality of Care and Patient Safety Office.

Η Καθηγήτρια Διοίκησης Υπηρεσιών Υγείας, Αντιπρόεδρος Τμήματος Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και Πρόεδρος του Οργανισμού Διασφάλισης της Ποιότητας στην Υγεία (ΟΔΙΠΥ) Δάφνη Καϊτελίδου, είπε ότι «η επένδυση στους νοσηλευτές και στην ανάπτυξη προηγμένων ρόλων τους δεν αποτελεί κόστος» αλλά στρατηγική επιλογή για την ανθεκτικότητα, την ποιότητα και τη βιωσιμότητα της υγειονομικής φροντίδας στη χώρα μας, ενώ ο νοσηλευτής, ψυχολόγος και Α΄ Αντιπρόεδρος της Ενωσης Νοσηλευτών Ελλάδος (ΕΝΕ) Λάμπρος Μπίζας πρόσθεσε ότι «η ενίσχυση του νοσηλευτικού δυναμικού αποτελεί προϋπόθεση για την ποιότητα και την ασφάλεια των υπηρεσιών υγείας».

Στη συνδυαστική εφαρμογή οργανωτικών και ατομικών παρεμβάσεων που εξασφαλίζει όχι μόνο την προστασία των επαγγελματιών υγείας αλλά και την ασφαλή και ποιοτική φροντίδα των ασθενών, αναφέρθηκε η Αντωνία Πασχάλη, Καθηγήτρια Ψυχολογίας της Υγείας και Διευθύντρια του Εργαστηρίου «Ψυχική Υγεία Επαγγελματιών Υγείας» στο Τμήμα Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Για την ανάγκη μιας ολοκληρωμένης Στρατηγικής Ενίσχυσης και Ανάπτυξης μακροπρόθεσμων πολιτικών υγείας, με συνδυασμό παρεμβάσεων για στελέχωση, πρόληψη burnout και ενίσχυση ασφάλειας στις υπηρεσίες υγείας μίλησε η Αθηνά Καλοκαιρινού-Αναγνωστοπούλου, Καθηγήτρια Κοινοτικής Νοσηλευτικής, Διευθύντρια Εργαστηρίου Κοινοτικής Νοσηλευτικής τού Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ η Αγγελική Κατσάπη, Διεθνής Επιθεωρήτρια Διαπίστευσης Υπηρεσιών Υγείας, Πρόεδρος του Διεθνούς Συμβουλίου Επιθεωρητών, τόνισε ότι «η ενδυνάμωση της νοσηλευτικής δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, αλλά απαιτεί ένα συνεκτικό εθνικό πλαίσιο το οποίο θα υπογραμμίζει τη σημασία της ποιότητας και ασφάλειας, και το οποίο θα διασυνδέει τη διακυβέρνηση, τη μέτρηση, την εκπαίδευση και τη συνεχή βελτίωση με την καθημερινή κλινική πράξη».

Στην ομιλία της, η Άννα Στ. Κορομπέλη, μέλος εργαστηριακού διδακτικού προσωπικού (ΕΔΙΠ) στο Τμήμα Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και τη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του νοσοκομείου Άγιοι Ανάργυροι, δήλωσε ότι «η δημιουργία ενός υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα για τη διασφάλιση τόσο της ευημερίας των επαγγελματιών υγείας όσο και της ασφάλειας των ασθενών».

Μια «ωρολογιακή βόμβα» στα θεμέλια των υγειονομικών συστημάτων