Πώς η επιστημονική έρευνα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) μετατρέπεται σε βιωματική εκπαιδευτική εμπειρία, ενισχύοντας τη γνώση και την ευαισθητοποίηση των μαθητών για τους φυσικούς κινδύνους.
Στις 9 και 10 Οκτωβρίου 2026, η επιστημονική ομάδα του διεθνούς ερευνητικού προγράμματος AMORGOS (2025–2029), με τη σημαντική συμμετοχή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), υλοποίησε στην Αμοργό ένα διήμερο εκπαιδευτικών δράσεων αφιερωμένο στους θαλάσσιους γεωκινδύνους (σεισμός, τσουνάμι). Το φυσικό περιβάλλον του νησιού μετατράπηκε σε ένα ζωντανό υπαίθριο εργαστήριο, όπου η επιστημονική γνώση συνδέθηκε άμεσα με την εκπαίδευση, την παρατήρηση και την ενεργό συμμετοχή των μαθητών.
Συνολικά, 45 μαθητές και 10 εκπαιδευτικοί από το 8ο Γυμνάσιο Χαλανδρίου, το Lycée Franco-Hellénique Eugène Delacroix, το Πειραματικό Γυμνάσιο Καλαμάτας και το Γυμνάσιο Χώρας Αμοργού συμμετείχαν σε δραστηριότητες που ανέδειξαν τον ρόλο της γεωλογικής έρευνας στην κατανόηση και την αντιμετώπιση των φυσικών κινδύνων.
Το ΕΚΠΑ συνδέει την επιστημονική έρευνα με την εκπαίδευση
Το Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ συμμετείχε ενεργά στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των δράσεων, αξιοποιώντας την επιστημονική γνώση και την ερευνητική εμπειρία του στην κατανόηση των σεισμών, της γεωδυναμικής εξέλιξης και των τσουνάμι.
Την επιστημονική ομάδα του ΕΚΠΑ εκπροσώπησαν η Καθηγήτρια Παρασκευή (Εύη) Νομικού, ο Νίκος Γαλανός και η Ομότιμη Καθηγήτρια Βασιλική Κουσκούνα. Μέσα από την άμεση επαφή με τους μαθητές, την παρουσίαση επιστημονικών δεδομένων και τη συμμετοχή σε βιωματικές δραστηριότητες, η ομάδα συνέβαλε στη μεταφορά της σύγχρονης επιστημονικής γνώσης στη σχολική κοινότητα.
Κεντρικός στόχος ήταν οι μαθητές να μην παραμείνουν παθητικοί αποδέκτες πληροφοριών, αλλά να λειτουργήσουν ως ενεργοί εξερευνητές του φυσικού περιβάλλοντος, παρατηρώντας γεωλογικά χαρακτηριστικά, διατυπώνοντας ερωτήματα και αναζητώντας επιστημονικές εξηγήσεις.
Το πεδίο ως υπαίθριο εργαστήριο
Η εκπαιδευτική εμπειρία ξεκίνησε στο πεδίο, όπου οι μαθητές ήρθαν σε άμεση επαφή με τη γεωλογική ιστορία και τη δυναμική εξέλιξη της Αμοργού. Με την καθοδήγηση των επιστημόνων, μελέτησαν παράκτιους γεωμορφολογικούς σχηματισμούς, ενδείξεις τεκτονικής ανύψωσης και θαλάσσια απολιθώματα, συνδέοντας τις παρατηρήσεις τους με τις διεργασίες που διαμορφώνουν το τοπίο.
Οι επισκέψεις σε χαρακτηριστικές θέσεις του νησιού, μεταξύ των οποίων η περιοχή της Μονής της Παναγίας Χοζοβιώτισσας, αποτέλεσαν αφορμή για συζήτηση σχετικά με τη γεωλογική εξέλιξη της Αμοργού και τη σχέση της με τη σεισμική δραστηριότητα.
Οι μαθητές συμμετείχαν επίσης σε πρακτικές δραστηριότητες, όπως η κατασκευή τοπογραφικών προφίλ και η διερεύνηση της επίδρασης που έχει το είδος των πετρωμάτων στη διάδοση των σεισμικών κυμάτων και στο πλάτος τους. Μέσα από πειράματα και άμεση παρατήρηση, κατανόησαν πώς οι ιδιότητες του γεωλογικού υποβάθρου επηρεάζουν τη σεισμική απόκριση.
Η βιωματική προσέγγιση ανέδειξε με ουσιαστικό τρόπο τη σημασία της επιτόπιας έρευνας: η γεωλογία δεν περιορίζεται στις σχολικές αίθουσες και στα βιβλία, αλλά αποτελεί ένα εργαλείο για την ερμηνεία του κόσμου γύρω μας.
Από τον σεισμό του 1956 στην κατανόηση του κινδύνου τσουνάμι
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον καταστροφικό σεισμό και το τσουνάμι της 9ης Ιουλίου 1956, ένα από τα σημαντικότερα σεισμικά και θαλάσσια συμβάντα που έχουν καταγραφεί στο Αιγαίο.
Με τη συμβολή του Ελληνικού Εθνικού Κέντρου Προειδοποίησης για Τσουνάμι, οι μαθητές ενημερώθηκαν για τον μηχανισμό δημιουργίας των τσουνάμι, τη σημασία της έγκαιρης προειδοποίησης και τα μέτρα προστασίας που μπορούν να περιορίσουν τις επιπτώσεις τους. Ιστορικές μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν το γεγονός του 1956 συνέδεσαν την επιστημονική γνώση με την ιστορική μνήμη και την εμπειρία της τοπικής κοινωνίας.
Οι δράσεις ολοκληρώθηκαν με ομαδικές παρουσιάσεις των μαθητών στη Δημοτική Ιωαννίδειο Βιβλιοθήκη Αμοργού. Οι ίδιοι παρουσίασαν όσα διερεύνησαν και έμαθαν, μετατρέποντας την εκπαιδευτική εμπειρία σε μια διαδικασία ανταλλαγής γνώσεων και επιστημονικού διαλόγου.
Μια διεθνής συνεργασία με επίκεντρο τη νέα γενιά
Οι δράσεις πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της συνεργασίας του ΕΚΠΑ με το Université Côte d’Azur και το Géoazur, το δίκτυο EduMed Obs και το Ελληνικό Εθνικό Κέντρο Προειδοποίησης για Τσουνάμι του Ινστιτούτου Γεωδυναμικής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.
Στη διεθνή επιστημονική ομάδα συμμετείχαν επίσης η Επικεφαλής του προγράμματος «AMORGOS» Assoc. Prof. Frédérique Leclerc και ο Prof. Jean-Luc Berenguer από το Université Côte d’Azur, καθώς και η Δρ. Έλενα Δασκαλάκη και Δρ. Μαρίνος Χαραλαμπάκης από το Ελληνικό Εθνικό Κέντρο Προειδοποίησης για Τσουνάμι.
Παράλληλα, η έκθεση και τα εκπαιδευτικά εργαστήρια έδωσαν στους μαθητές τη δυνατότητα να γνωρίσουν πώς η επιστημονική έρευνα, η παρακολούθηση των φυσικών διεργασιών και η αξιοποίηση ιστορικών δεδομένων συμβάλλουν στην κατανόηση των φυσικών κινδύνων.
Η εκπαιδευτική δράση δεν ολοκληρώνεται με το τέλος της επίσκεψης. Δύο κινητές εκδοχές της έκθεσης θα ταξιδέψουν σε σχολεία της Αμοργού και της Αθήνας κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, με την υποστήριξη του δικτύου EduMed Obs. Το εκπαιδευτικό υλικό θα συνεχίσει να εμπλουτίζεται και να αξιοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος AMORGOS έως το 2029.
Η επιστήμη στην υπηρεσία της κοινωνίας
Το πρόγραμμα AMORGOS συνδυάζει λεπτομερή χαρτογράφηση του θαλάσσιου πυθμένα, υποθαλάσσιες και χερσαίες γεωλογικές έρευνες, γεωφυσικές μεθόδους, τηλεχειριζόμενα και αυτόνομα υποθαλάσσια οχήματα, αριθμητική προσομοίωση και ιστορικά αρχεία. Στόχος είναι η καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών που συνδέονται με τους σεισμούς και τα τσουνάμι στην περιοχή της Αμοργού και η ενίσχυση της πρόληψης και της μείωσης του φυσικού κινδύνου.
Η συμμετοχή του ΕΚΠΑ αναδεικνύει μια ουσιαστική διάσταση της πανεπιστημιακής αποστολής: η έρευνα δεν περιορίζεται στην παραγωγή νέας γνώσης, αλλά μεταφέρεται στην κοινωνία μέσα από την εκπαίδευση, την ενημέρωση και την ενεργό συμμετοχή των πολιτών.
Οι «Science Days» στην Αμοργό σηματοδοτούν τη συνέχιση, για δεύτερη χρονιά, των εκπαιδευτικών δράσεων του προγράμματος, το οποίο αναπτύσσει ένα δίκτυο δέκα σχολείων σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Για το ΕΚΠΑ, η επένδυση στη γνώση της νέας γενιάς αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της επιστημονικής έρευνας και της κοινωνικής προσφοράς του. Γιατί η κατανόηση των φυσικών κινδύνων αρχίζει από τη γνώση — και η γνώση γίνεται ουσιαστική όταν οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να παρατηρούν, να διερευνούν, να συνεργάζονται και να ανακαλύπτουν οι ίδιοι τον κόσμο που τους περιβάλλει.
Οι τέσσερις σχολικές ομάδες και η επιστημονική ομάδα στη Μονή της Παναγίας Χοζοβιώτισσας.
Η εκπαιδευτική δράση ξεκινά στο πεδίο: οι μαθητές γνωρίζουν τη γεωλογία της Αμοργού.
Μαθαίνοντας για τον κίνδυνο από τσουνάμι με τη συμβολή του Ελληνικού Εθνικού Κέντρου Προειδοποίησης για Τσουνάμι.
Στο πεδίο με τους μαθητές: αναζητώντας ενδείξεις πρόσφατης τεκτονικής δραστηριότητας.
Οι μαθητές εντοπίζουν τη θέση τους στους χάρτες και κατασκευάζουν τοπογραφικές τομές, πριν αναγνωρίσουν τα ίχνη του σεισμού στο τοπίο.
Παρότι το ρήγμα της Αμοργού βρίσκεται στον θαλάσσιο χώρο, η γεωμορφολογία της ακτής αποκαλύπτει ενδείξεις πρόσφατης μετακίνησής του.
Εισαγωγική παρουσίαση από την Dr. Frédérique Leclerc για το πρόγραμμα AMORGOS και τον σεισμό της Αμοργού του 1956.
Οι μαθητές παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της εργασίας τους στις υπόλοιπες τάξεις και στην επιστημονική ομάδα
Οι μαθητές παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της εργασίας τους στις υπόλοιπες τάξεις και στην επιστημονική ομάδα.
Πειραματική διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο τα διαφορετικά πετρώματα επηρεάζουν το πλάτος των σεισμικών κυμάτων.
Τι είναι το τσουνάμι; Ποια είναι τα προειδοποιητικά σημάδια και πώς μπορούμε να προστατευτούμε;
Τα ρήγματα που προκαλούν σεισμούς διαμορφώνουν την επιφάνεια της Γης, όπως συμβαίνει και στην περιοχή της Αμοργού.
Το ανάγλυφο της Γης διαμορφώνεται επίσης από την ηφαιστειακή δραστηριότητα, όπως αποτυπώνεται στην καλδέρα της Σαντορίνης.
Κατανοώντας πώς δημιουργείται ένας σεισμός και ποια σήματα καταγράφουν οι σεισμογράφοι.
Η επιστημονική έκθεση άνοιξε για την τοπική κοινωνία, δίνοντας στους κατοίκους την ευκαιρία να συζητήσουν για τους σεισμούς και τα τσουνάμι και να γνωρίσουν τους στόχους του ερευνητικού προγράμματος AMORGOS.
Η επιστημονική έκθεση άνοιξε για την τοπική κοινωνία, δίνοντας στους κατοίκους την ευκαιρία να συζητήσουν για τους σεισμούς και τα τσουνάμι και να γνωρίσουν τους στόχους του ερευνητικού προγράμματος AMORGOS.
