Το ΕΚΠΑ στο Επίκεντρο της Παγκόσμιας Έρευνας για την Υποθαλάσσια Ηφαιστειότητα

Με μεγάλη επιτυχία και ευρεία εκπροσώπηση του Πανεπιστημίου Αθηνών διεξήχθη στη Σαντορίνη το «2nd Submarine Volcanism Workshop»

Διεθνές σημείο αναφοράς για την ωκεανογραφία και την υποθαλάσσια ηφαιστειολογία αποτέλεσε η Σαντορίνη από τις 18 έως τις 22 Οκτωβρίου 2026, φιλοξενώντας στο Μπελλώνειο Πολιτιστικό Κέντρο στα Φηρά το 2ο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο για την Υποθαλάσσια Ηφαιστειότητα («2nd Submarine Volcanism Workshop»).

Περισσότεροι από 100 διακεκριμένοι επιστήμονες και νέοι ερευνητές από 66 Πανεπιστημιακά Ιδρύματα, Ερευνητικά Κέντρα και 21 χώρες συγκεντρώθηκαν για να διαμορφώσουν τις μελλοντικές κατευθύνσεις στη μελέτη της υποθαλάσσιας ηφαιστειότητας, συνδυάζοντας την επιστημονική έρευνα αιχμής με τις σύγχρονες τεχνικές παρακολούθησης των θαλάσσιων γεωκινδύνων.

 Η Κομβική Συμβολή του ΕΚΠΑ & η Νέα Γενιά Επιστημόνων

Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) είχε καθοριστικό ρόλο στη διοργάνωση και την επιστημονική διεύθυνση του Συνεδρίου.

Στην Επιστημονική και Οργανωτική Επιτροπή συμμετείχε ενεργά η Καθηγήτρια Παρασκευή (Εύη) Νομικού από το Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ, μαζί με διακεκριμένους επιστήμονες από διεθνή ιδρύματα:

• Jonas Preine – Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) / NOC
• Jens Karstens – GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research Kiel
• Milena Marjanović – CNRS / Institut de Physique du Globe de Paris (IPGP)
• Julie Belo – GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research Kiel
• Elodie Lebas – LMV / OPGC / Université Clermont Auvergne (UCA)
• Séverine Furst – GEO-Ocean / IUEM / UBO
• Tim Druitt – LMV / OPGC / Université Clermont Auvergne (UCA)

Ιδιαίτερα ηχηρή ήταν η παρουσία των νέων ερευνητών, υποψηφίων διδακτόρων και μεταπτυχιακών φοιτητών του ΕΚΠΑ, οι οποίοι στελέχωσαν την οργανωτική ομάδα και παρουσίασαν επιστημονικές εργασίες:

• Υποψήφιες Διδάκτορες: Άννα Κατσίγερα (ΕΚΠΑ), Ασπασία Καταπόδη (ΕΚΠΑ), Αμαλία-Γεωργία Παπαζώη (ΕΚΠΑ) και Ειρήνη Αναγνώστου (MARUM – University of Bremen / ΕΚΠΑ).
• Μεταπτυχιακοί Φοιτητές Δ.Π.Μ.Σ. «Ωκεανογραφία και Διαχείριση Θαλάσσιου Περιβάλλοντος» (ΕΚΠΑ): Βασιλική Μπουρίτα, Άννα-Μαρία Θεοδωράκη, Ελένη Κλήμη και Φίλιππος Παπαβασιλείου.
• Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΠΜΣ «Περιβαλλοντική Παρακολούθηση και Βιωσιμότητα» (ΕΚΠΑ): Ρεβέκκα Ανουκάτου.

Σύγχρονες Επιστημονικές Μέθοδοι & Τεχνητή Νοημοσύνη (AI)

Το συνέδριο διαμόρφωσε μια κοινή βάση επιστημονικής συνεργασίας γύρω από τη δειγματοληψία, την απεικόνιση του θαλάσσιου πυθμένα και των υποκείμενων γεωλογικών σχηματισμών, καθώς και την αριθμητική μοντελοποίηση.

Οι εργασίες κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα μεθόδων αιχμής:

• Σεισμολογία ενεργητικών και παθητικών πηγών.
• Βαθυμετρική χαρτογράφηση υψηλής ανάλυσης του θαλάσσιου πυθμένα.
• Χημική ανάλυση πετρωμάτων και ρευστών.
• Πυρηνοληψία ηφαιστειακής τέφρας και θαλάσσιων ιζημάτων.
• Μετρήσεις γεωφυσικών πεδίων και χάραξη περιβαλλοντικών πολιτικών.

Το επιστημονικό πρόγραμμα περιλάμβανε συνολικά 94 προφορικές ανακοινώσεις και αναρτημένες επιστημονικές εργασίες (posters) από θαλάσσιες περιοχές μελέτης σε όλο τον κόσμο.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα ηφαίστεια του Αιγαίου Πελάγους, με 34 επιστημονικές συνεισφορές, εστιάζοντας στην πρόσφατη σεισμοηφαιστειακή δραστηριότητα της περιοχής Σαντορίνης–Αμοργού, η οποία λειτουργεί ως ένα σπάνιο «φυσικό εργαστήριο».

Παράλληλα, οι νέοι ερευνητές είχαν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε πρακτική εκπαιδευτική συνεδρία (hands-on workshop) με αντικείμενο τις νέες τεχνικές προγραμματισμού Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) με τη χρήση του λογισμικού MATLAB.

 Η Ανάγκη Μακροχρόνιας Υποθαλάσσιας Παρακολούθησης & η Σύνταξη «White Paper»

Κεντρικό σύμπερασμα του συνεδρίου αποτέλεσε η επιτακτική ανάγκη για συστηματική και μακροχρόνια παρακολούθηση των υποθαλάσσιων ηφαιστείων. Καθώς οι περισσότερες υποθαλάσσιες εκρήξεις πραγματοποιούνται αθέατες, οι μεταβολές στη δραστηριότητά τους μπορούν εύκολα να διαφύγουν της προσοχής, ενώ οι θαλάσσιοι γεωκίνδυνοι αυξάνονται.

Οι επιστήμονες συμφώνησαν ότι ο συνδυασμός σεισμολογίας, χαρτογράφησης πυθμένα, γεωχημείας και αριθμητικής μοντελοποίησης είναι απαραίτητος για να κατανοηθεί πώς το μάγμα αποθηκεύεται και μετακινείται κάτω από τον βυθό.

Τα πορίσματα του εργαστηρίου θα μετουσιωθούν στη σύνταξη ενός επιστημονικού κειμένου κατευθύνσεων (White Paper), το οποίο θα διανεμηθεί στις αρμόδιες εθνικές και τοπικές αρχές, καθορίζοντας τις ερευνητικές προτεραιότητες και τις ανάγκες παρακολούθησης για τα επόμενα χρόνια.

Γεωλογική Εκδρομή Πεδίου

Το επιστημονικό πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με γεωλογική εκδρομή πεδίου στην καλδέρα της Σαντορίνης και σε χαρακτηριστικούς σχηματισμούς του νησιού. Οι συμμετέχοντες επισκέφθηκαν τη Νέα Καμένη, μία από τις νεότερες χερσαίες εκτάσεις της Ελλάδας, και μελέτησαν τις γεωλογικές αποθέσεις της Μινωικής έκρηξης στη νότια Σαντορίνη.

Η εκδρομή πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση των διακεκριμένων Καθηγητών Tim Druitt (Université Clermont Auvergne) και David Pyle (University of Oxford).

Φορείς Υποστήριξης

Η επιτυχία του διεθνούς συνεδρίου βασίστηκε στη συνεργασία και την υποστήριξη σημαντικών φορέων:

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ)

Δήμος Θήρας

ΓΕΩΘΗΡΑ

GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research Kiel (Γερμανία)

CNRS – French National Centre for Scientific Research (Γαλλία)

Université Clermont Auvergne (UCA) & ClerVolc (Γαλλία)

IUGG – International Union of Geodesy and Geophysics

IAVCEI – International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth’s Interior

Ερευνητικό Πρόγραμμα MULTI-MAREX

Matlab