Πώς μπορεί μια γεώτρηση να αποκαλύψει την ιστορία ενός τοπίου; Τι μας δείχνει μια μακέτα για τον τρόπο με τον οποίο το νερό μετατρέπεται σε πλημμύρα; Και πώς μπορούν οι ψηφιακοί χάρτες και η εικονική πραγματικότητα να βοηθήσουν τους μαθητές να κατανοήσουν τις αλλαγές που συντελούνται στο περιβάλλον;
Στιγμιότυπα από την ημερίδα TRACE EDU 2026: η πανεπιστημιακή έρευνα συναντά τη σχολική εκπαίδευση, με επίκεντρο την κλιματική αλλαγή και τους φυσικούς κινδύνους.
Αυτά τα ερωτήματα βρέθηκαν στο επίκεντρο της ημερίδας TRACE EDU 2026, με τίτλο «Κλιματική Αλλαγή και Φυσικοί Κίνδυνοι — Κατανοώντας τις αλλαγές, προετοιμάζοντας το αύριο», η οποία πραγματοποιήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2026 στο Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Η δράση έφερε κοντά την πανεπιστημιακή έρευνα και τη σχολική εκπαίδευση, προτείνοντας τρόπους με τους οποίους η επιστημονική γνώση μπορεί να μετατραπεί σε κατανοητή, δημιουργική και βιωματική μαθησιακή εμπειρία.
Η ημερίδα συνδιοργανώθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου TRACE, το οποίο συντόνιζε για το ΕΚΠΑ η Καθηγήτρια Νίκη Ευελπίδου, από το Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ, το Εργαστήριο Διδακτικής των Γεωεπιστημών του ΕΚΠΑ, με διευθύντρια την Καθηγήτρια Ασημίνα Αντωναράκου, το Κέντρο Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία Ελευσίνας, με προϊσταμένη την κ. Βασιλική Κόντου, και το Παράρτημα Αττικής της Πανελλήνιας Ένωσης Εκπαιδευτικών για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, με πρόεδρο τον κ. Θεμιστοκλή Σμπαρούνη.
Η ημερίδα έφερε κοντά ερευνητές και εκπαιδευτικούς, αναδεικνύοντας τρόπους προσέγγισης της κλιματικής αλλαγής και των φυσικών κινδύνων μέσα από τη βιωματική μάθηση.
Αναζητώντας τα ίχνη της αλλαγής στο τοπίο
Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του ευρωπαϊκού προγράμματος Erasmus+ TRACE — Tracing Climate Change, το οποίο συνδέει τη μελέτη των περιβαλλοντικών μεταβολών με την ανάπτυξη σύγχρονων εκπαιδευτικών προσεγγίσεων. Αντικείμενό του είναι η κατανόηση των επιδράσεων της κλιματικής αλλαγής σε διαφορετικά γεωμορφολογικά περιβάλλοντα. Συνδυάζοντας θεωρητική γνώση, έρευνα πεδίου και ψηφιακές τεχνολογίες, το TRACE επιδιώκει να ενισχύσει την κριτική σκέψη, τις δεξιότητες και την περιβαλλοντική συνείδηση των εκπαιδευομένων.
Στο TRACE EDU 2026, αυτή η προσέγγιση μεταφέρθηκε στη σχολική πραγματικότητα. Το ζητούμενο ήταν να δοθούν στους εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ιδέες και εργαλεία για να προσεγγίσουν σύνθετα περιβαλλοντικά φαινόμενα μέσα από την παρατήρηση, τον πειραματισμό και την ενεργό συμμετοχή των μαθητών.
Συνδέοντας τις γεωεπιστήμες με την περιβαλλοντική εκπαίδευση: ιδέες και προσεγγίσεις για τη μεταφορά της επιστημονικής γνώσης στη σχολική τάξη.
Το παρελθόν ως κλειδί για την κατανόηση του μέλλοντος
Το επιστημονικό μέρος της ημερίδας ανέδειξε διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους οι γεωεπιστήμες «διαβάζουν» τις μεταβολές του τοπίου. Παρουσιάστηκε η επίδραση της κλιματικής αλλαγής και της τεκτονικής στην εξέλιξη του παράκτιου τοπίου, αναδεικνύοντας τη σημασία της μελέτης των διαφορετικών διεργασιών που διαμορφώνουν τις ακτές και μεταβάλλουν τη σχέση ξηράς και θάλασσας.
Στη συνέχεια, αναλύθηκε ο τρόπος με τον οποίο οι γεωτρήσεις συμβάλλουν στην ανασύνθεση αρχαίων τοπίων και παλαιότερων φυσικών καταστροφών. Τα στρώματα των ιζημάτων αποτελούν ένα φυσικό «αρχείο» και διατηρούν στοιχεία που επιτρέπουν στους επιστήμονες να αναζητήσουν τις συνθήκες του παρελθόντος και να ερμηνεύσουν τις αλλαγές που μεσολάβησαν έως σήμερα.
Η εξέλιξη των ακτών και τα ίχνη που διατηρούν τα ιζήματα αποκαλύπτουν την ιστορία του τοπίου και συμβάλλουν στην κατανόηση των περιβαλλοντικών μεταβολών.
Αναδείχθηκε η σύνδεση της παλαιογεωγραφίας με την περιβαλλοντική εκπαίδευση. Παράλληλα, παρουσιάστηκαν οι δυνατότητες των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών και των drones στη χαρτογράφηση, εμπλουτίζοντας τη μελέτη του τοπίου με σύγχρονα εργαλεία χωρικής ανάλυσης και παρατήρησης από τον αέρα.
Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών και Drones: διαφορετικοί τρόποι να μελετήσουμε το τοπίο και να αξιοποιήσουμε τη γεωγραφική γνώση στην εκπαίδευση.
Από την επιστημονική εξήγηση στο πείραμα
Κεντρική θέση στην ημερίδα είχε το βιωματικό εργαστήριο «Από την επιστήμη στην πράξη: Αναλύοντας μια φυσική καταστροφή». Τέσσερις δραστηριότητες ανέδειξαν πώς τα ψηφιακά μέσα και οι φυσικές προσομοιώσεις μπορούν να αξιοποιηθούν στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Οι αφηγηματικοί χάρτες (StoryMaps) παρουσιάστηκαν ως ένα μέσο που συνδυάζει τη γεωγραφική πληροφορία με την αφήγηση, προσφέροντας στους εκπαιδευτικούς νέους τρόπους οργάνωσης και παρουσίασης του μαθήματος. Παράλληλα, η χρήση γυαλιών εικονικής πραγματικότητας ανέδειξε τις δυνατότητες των ψηφιακών τεχνολογιών για την εξερεύνηση του περιβάλλοντος και τη βιωματική προσέγγιση της γνώσης.
Στον πίνακα προσομοίωσης ροής (stream table), αξιοποιήθηκαν φυσικά υλικά —άμμος, χώμα και νερό— για την επίδειξη της ροής του νερού και την προσομοίωση πλημμυρικών φαινομένων. Μέσα από μια μικρή κατασκευή, διεργασίες που εκδηλώνονται στην κλίμακα μιας ολόκληρης περιοχής έγιναν άμεσα παρατηρήσιμες.
Τέλος, με τη χρήση μακέτας παράκτιου οικισμού, πραγματοποιήθηκε πείραμα προσομοίωσης της ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Η σταδιακή άνοδος του νερού ανέδειξε τις επιπτώσεις στις παράκτιες περιοχές, μετατρέποντας ένα σύνθετο περιβαλλοντικό ζήτημα σε μια απτή εκπαιδευτική εμπειρία.
Το νερό μεταμορφώνει το τοπίο: προσομοιώσεις πλημμυρικών φαινομένων και ανόδου της στάθμης της θάλασσας κάνουν τις περιβαλλοντικές διεργασίες ορατές μέσα από τον πειραματισμό.
Εξερευνώντας το περιβάλλον μέσα από την εικονική πραγματικότητα: οι συμμετέχοντες γνωρίζουν νέες δυνατότητες βιωματικής μάθησης.
Η γνώση γίνεται εμπειρία και η εμπειρία αφετηρία για ερωτήματα
Η εκπαιδευτική αξία αυτών των προσεγγίσεων βρίσκεται στη δυνατότητα που προσφέρουν στους μαθητές να συμμετέχουν στη διαδικασία της ανακάλυψης. Να παρατηρούν τι συμβαίνει όταν αλλάζει μια συνθήκη, να διατυπώνουν υποθέσεις, να συζητούν τις συνέπειες και να συνδέουν όσα μαθαίνουν με τον κόσμο γύρω τους.
Μέσα από τη συνάντηση της πανεπιστημιακής έρευνας με τη διδακτική πράξη, η ημερίδα TRACE EDU 2026 ανέδειξε τον ρόλο του ΕΚΠΑ στη διάχυση της επιστημονικής γνώσης και στην υποστήριξη της εκπαιδευτικής κοινότητας. Οι χάρτες, τα «γεωλογικά αρχεία», τα ψηφιακά περιβάλλοντα και τα πειράματα έγιναν διαφορετικές αφετηρίες για έναν κοινό στόχο: να κατανοήσουμε βαθύτερα τις αλλαγές του περιβάλλοντος και να καλλιεργήσουμε στην επόμενη γενιά την παρατηρητικότητα, την κριτική σκέψη και την υπευθυνότητα που απαιτεί το αύριο.
Μια συνάντηση έρευνας και εκπαίδευσης, με κοινό στόχο την κατανόηση των περιβαλλοντικών αλλαγών και την ενίσχυση της βιωματικής μάθησης.
