Ο Καθηγητής Αναλυτικής Χημείας και Αναπλ. Προέδρος Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΚΠΑ Νίκος Θωμαΐδης, μίλησε στην εκπομπή MEGA NOW και στη δημοσιογράφο Μάιρα Μπάρμπα για τις τάσεις που καταγράφονται στην κατανάλωση φαρμάκων και άλλων ουσιών, με ιδιαίτερη αναφορά στα αγχολυτικά, τα αντικαταθλιπτικά, τα υπνωτικά, τα αντιβιοτικά και το αλκοόλ.
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, ο κ. Θωμαΐδης εξήγησε ότι η ανάλυση των σχετικών ουσιών στα λύματα λειτουργεί ως ένας «καθρέφτης» της κοινωνίας στο εργαστήριο, καθώς μπορεί να αποτυπώσει την κατάσταση της υγείας και τις μεταβολές στις συνήθειες ενός κοινωνικού συνόλου τόσο διαχρονικά όσο και μέσα στη διάρκεια ενός έτους. Όπως ανέφερε, οι αναλύσεις των τελευταίων ετών δείχνουν με σαφήνεια διαφορετικές φάσεις, οι οποίες συνδέονται με σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές περιόδους, από την οικονομική κρίση έως την πανδημία και τα χρόνια που ακολούθησαν.
Σε ό,τι αφορά τα αγχολυτικά, ο κ. Θωμαΐδης σημείωσε ότι έχουν πλέον σταθερή παρουσία στην καθημερινότητα ήδη από την περίοδο της οικονομικής κρίσης και ότι τα τελευταία δύο χρόνια καταγράφεται, δυστυχώς, εκ νέου σταθερή αύξηση της χρήσης τους. Όπως εξήγησε, τέσσερις δραστικές ουσίες κυριαρχούν στην κατηγορία αυτή και παρουσιάζουν αυξητική τάση κατά το 2025 και το 2026, συνεχίζοντας ουσιαστικά έναν κύκλο που είχε ξεκινήσει στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, όταν είχε καταγραφεί η πρώτη μεγάλη άνοδος.
Διαφορετική είναι η εικόνα στα αντικαταθλιπτικά, όπου τα τελευταία δύο με τρία χρόνια παρατηρείται υποχώρηση σε σχέση με το 2021. Ο κ. Θωμαΐδης υπενθύμισε ότι η πρώτη μεγάλη αύξηση στην κατανάλωσή τους είχε σημειωθεί κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, από το 2012-2014 και έως περίπου το 2018. Το 2020 ακολούθησε μια μικρή ύφεση, ωστόσο η πίεση που δημιούργησε η πανδημία οδήγησε σε νέα αύξηση το 2021. Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, καταγράφεται μείωση της τάξης του 40%, εξέλιξη την οποία χαρακτήρισε σημαντική.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πορεία των υπνωτικών. Η κατανάλωσή τους αυξήθηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό το 2021, σε συνθήκες παρατεταμένου lockdown και σε μια περίοδο ιδιαίτερα δύσκολη για την κοινωνία. Τα τελευταία τρία χρόνια, ωστόσο, φαίνεται να καταγράφεται μια σταδιακή ύφεση, την οποία ο κ. Θωμαΐδης επίσης αξιολόγησε ως σημαντική.
Αναφερόμενος συνολικότερα στην περίοδο της πανδημίας, επισήμανε ότι τότε παρατηρήθηκαν ιδιαίτερα έντονες μεταβολές στην κατανάλωση διαφόρων ουσιών. Ειδικά το διάστημα από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο του 2021, όταν βρισκόταν σε ισχύ το παρατεταμένο lockdown, η αύξηση ήταν πολύ μεγάλη.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Θωμαΐδης αναφέρθηκε και στην κατανάλωση αλκοόλ, επισημαίνοντας τη μεγάλη αύξηση που είχε καταγραφεί εκείνη την περίοδο. Όπως ανέφερε, κατά τη διάρκεια του παρατεταμένου lockdown η κατανάλωση είχε φτάσει περίπου στα 20 ml ανά ημέρα ανά 1.000 κατοίκους, ενώ σήμερα έχει αποκλιμακωθεί σημαντικά και βρίσκεται περίπου στα 5 ml ανά ημέρα ανά 1.000 κατοίκους. Τόνισε ακόμη ότι η εξέλιξη αυτή συμβαδίζει και με άλλα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία και ότι, σε σχέση με την περίοδο της πανδημίας, η σημερινή κατάσταση εμφανίζεται βελτιωμένη. Παράλληλα, αναφέρθηκε σε σημαντικές μεταβολές στην κατανάλωση μη αλκοολούχων ποτών και μπύρας, οι οποίες επηρεάζουν επίσης τη συνολική εικόνα της κατανάλωσης.
Ιδιαίτερη έμφαση στη συζήτηση δόθηκε στα αντιβιοτικά. Ο κ. Θωμαΐδης εξήγησε ότι οι αναλύσεις επιτρέπουν να παρακολουθείται όχι μόνο η μακροχρόνια εξέλιξη της χρήσης τους, αλλά και η εποχικότητά της. Όπως έχει παρατηρηθεί, η χρήση κάποιων αντιβιοτικών (κυρίως αυτών που χορηγούνται για τις αναπνευστικές λοιμώξεις) αυξάνεται από τον Οκτώβριο έως τον Μάιο, ενώ μετά τον Μάιο ακολουθεί μείωση.
Σε μια αναδρομή στην εξέλιξη της κατανάλωσης, ανέφερε ότι η χρήση των αντιβιοτικών βρισκόταν σε αρκετά υψηλά επίπεδα την περίοδο 2010-2012. Στη συνέχεια καταγράφηκε μείωση, ενώ το 2018 και το 2019 η χρήση τους επανήλθε σε σχετικά υψηλά επίπεδα. Κατά το 2020 και το 2021 σημειώθηκε νέα υποχώρηση, την οποία συνέδεσε με τον περιορισμό του πληθυσμού στα σπίτια κατά την πανδημία, αλλά και με τη χρήση συγκεκριμένων δραστικών ουσιών στα νοσοκομεία.
Τα πιο πρόσφατα δεδομένα, ωστόσο, καταγράφουν αντιστροφή αυτής της τάσης. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο κ. Θωμαΐδης, οι αναλύσεις των δειγμάτων δείχνουν ότι έχουμε επανέλθει στις «παλιές καλές συνήθειές μας». Στα δείγματα του 2025 και του 2026 παρατηρείται μεγάλη αύξηση της χρήσης αντιβιοτικών, σε επίπεδα που προσεγγίζουν εκείνα του 2018.
Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω του ζητήματος της ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά. Ο κ. Θωμαΐδης υπογράμμισε ότι η υπερβολική χρήση της δημιουργεί σοβαρές συνέπειες, οι οποίες συνδέονται με την ανάπτυξη ανθεκτικών μικροβίων.
Κλείνοντας, τόνισε ότι η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά αποτελεί ένα εξαιρετικά σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας και αναφέρθηκε στη βαρύτητα που του αποδίδει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Όπως επισήμανε, η μικροβιακή αντοχή μπορεί να αποτελέσει υπόστρωμα για μια νέα πανδημία, αλλά και να οδηγήσει σε αυξημένους θανάτους στα νοσοκομεία, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συστηματική αντιμετώπιση του προβλήματος.
