Η δυναμική της ατμόσφαιρας πάνω από την Αθήνα αποκαλύφθηκε με εντυπωσιακό τρόπο το τελευταίο πενθήμερο, μέσα από το σύγχρονο σύστημα Lidar (Light Detection and Ranging) που εγκαταστάθηκε τον Ιανουάριο 2026 στον Τομέα Φυσικής Περιβάλλοντος (Τμήμα Φυσικής) του ΕΚΠΑ.
Το νέο σύστημα αποκτήθηκε με χρηματοδότηση από το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού στο πλαίσιο «Πανεπιστήμια Αριστείας», Ταμείο Ανάκαμψης και ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» Η ένταξη του Lidar στις ερευνητικές υποδομές του ΕΚΠΑ αποτελεί ορόσημο για τη μελέτη της ατμόσφαιρας της πρωτεύουσας με τη χρήση τηλεπισκόπησης. Καθώς ενισχύει καθοριστικά τη μελέτη της κατακόρυφης δομής των αιωρούμενων σωματιδίων και των φυσικών μηχανισμών, παρέχοντας δεδομένα υψηλής ανάλυσης για τις ατμοσφαιρικές διεργασίες στην ευρύτερη περιοχή.
Το σύστημα αυτό, εκπέμποντας παλμούς φωτός laser, επιτρέπει τη συνεχή καταγραφή των ατμοσφαιρικών διεργασιών σε πραγματικό χρόνο, προσφέροντας μια λεπτομερή απεικόνιση που ξεκινά από το έδαφος και φτάνει σε ύψη άνω των 10 km. Η επιστημονική ομάδα του τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ παρακολουθεί πλέον συστηματικά την κατακόρυφη δομή της ατμόσφαιρας, αναδεικνύοντας φαινόμενα που μέχρι πρόσφατα παρέμεναν αόρατα με τις συμβατικές μεθόδους μέτρησης όπως η μεταφορά σωματιδίων στην ελεύθερη τροπόσφαιρα.
Χωροχρονική εξέλιξη του διορθωμένου με την απόσταση σήματος στα 532 nm στο διάστημα 7-12 Μαΐου 2026
Η πρόσφατη καταγραφή ξεκίνησε με την εμφάνιση πυκνών νεφών στα μεσαία στρώματα της ατμόσφαιρας (4-6 km). Οι μετρήσεις αποκάλυψαν λεπτά, διακριτά στρώματα σωματιδίων σκόνης που αιωρούνταν στα 4 km, σαν ατμοσφαιρικά ρεύματα σωματιδίων που ταξίδευαν αυτόνομα πάνω από την Αττική, μαρτυρώντας την πολυπλοκότητα της μεταφοράς τους από την έρημο. Με την πάροδο του χρόνου, η ατμοσφαιρική δομή άλλαξε: τα νέφη της ανώτερης ατμόσφαιρας άρχισαν να υποχωρούν και το επεισόδιο της μεταφοράς σκόνης κορυφώθηκε με την εντυπωσιακή είσοδο της σκόνης εντός του Ατμοσφαιρικού Οριακού Στρώματος (ΑΟΣ). Αυτή είναι η κρίσιμη ζώνη της ατμόσφαιρας, η οποία βρίσκεται σε άμεση επαφή με την πόλη.
Συμπερασματικά, ενώ αρχικά η μεταφορά σκόνης καταγράφηκε σε μεγάλα ύψη, τελικά βυθίστηκε και εγκλωβίστηκε στα χαμηλότερα στρώματα που αναπνέουμε, αυξάνοντας τη θολότητα στον ορίζοντα. Η συνεχής λειτουργία του Lidar στο ΕΚΠΑ μας επιτρέπει να κατανοήσουμε ακριβώς πότε και πώς αυτά τα σωματίδια φτάνουν στο επίπεδο του εδάφους, προσφέροντας πολύτιμα δεδομένα για την ποιότητα του αέρα και την εν γένει προστασία του περιβάλλοντος.
