Με επιτυχία ολοκληρώθηκε η επιστημονική αποστολή του Αναπληρωτή Καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Νικόλα Δημάκη, στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, τον Οκτώβριο του 2026.
Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του «Προγράμματος Υποτροφιών ΙΚΥ για την ανάπτυξη συνεργασιών με εκπαιδευτικά ιδρύματα ή φορείς ελληνικού πολιτισμού στο εξωτερικό», με φορέα υποδοχής το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ), Παράρτημα Αλεξάνδρειας. Η σχετική πρόταση του κ. Δημάκη κατέλαβε τη δεύτερη θέση στον αξιολογικό πίνακα των εγκεκριμένων προτάσεων για την Ευρώπη και την Αφρική. Αντικείμενο της εγκεκριμένης πρότασης ήταν η ανάπτυξη κοινών επιστημονικών και εκπαιδευτικών δράσεων για την προβολή της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και της ελληνιστικής Αλεξάνδρειας, καθώς και η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ του ΕΛΙΒΙΠ Αλεξάνδρειας και του ΕΚΠΑ στους τομείς των ελληνικών σπουδών και της αρχαιολογικής έρευνας.
Ο κ. Δημάκης, Διευθυντής του MA in Greek and Eastern Mediterranean Archaeology (MeditArch) του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας, ο οποίος δραστηριοποιείται ερευνητικά στην Αίγυπτο από το 2011, έχει αναλάβει πρωτοβουλίες για τη διεύρυνση των συνεργασιών του ΕΚΠΑ με αιγυπτιακά ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα και την ενίσχυση της παρουσίας του στην Αίγυπτο και ευρύτερα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Διαλέξεις και εκπαιδευτικές δράσεις στην Αλεξάνδρεια
Το επιστημονικό πρόγραμμα περιλάμβανε σειρά συναντήσεων εργασίας καθώς και τέσσερις διαλέξεις, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν σε συνεργασία με ιστορικούς επιστημονικούς και πολιτιστικούς φορείς της Αλεξάνδρειας. Στις 18 Οκτωβρίου, ο κ. Δημάκης πραγματοποίησε διάλεξη στην Αρχαιολογική Εταιρεία Αλεξανδρείας (Archaeological Society of Alexandria), με τίτλο «Echoes of the Departed: Funerary Performance and Ritual Gesture in Hellenistic Alexandria». Η διάλεξη επικεντρώθηκε στην αρχαιολογία του θανάτου και στις ταφικές πρακτικές της πτολεμαϊκής πρωτεύουσας, εξετάζοντας τον ρόλο των τελετουργιών, των συμβολικών χειρονομιών και της ταφικής επιτέλεσης στη συγκρότηση και έκφραση των κοινωνικών ταυτοτήτων. Στις 21 Οκτωβρίου, στο Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού – Παράρτημα Αλεξάνδρειας, παρουσίασε τη διάλεξη «Η Αλεξάνδρεια στην Ελληνιστική Εποχή: Πόλη, Κοινωνία και Πολιτισμός». Η εκδήλωση, ανοικτή στο ευρύ κοινό, ανέδειξε την ιστορική εξέλιξη της πόλης, την πολυπολιτισμική σύνθεση του πληθυσμού της και τη σημασία της ως ενός από τα σημαντικότερα αστικά, πνευματικά και πολιτιστικά κέντρα του ελληνιστικού κόσμου. Στις 22 Οκτωβρίου, στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας (Bibliotheca Alexandrina), πραγματοποιήθηκε τρίωρο μεταπτυχιακό σεμινάριο με τίτλο «The Necropoleis of Alexandria: Funerary Performance, Space, and Society in Ptolemaic Alexandria». Το σεμινάριο διοργανώθηκε από το Κέντρο Ελληνιστικών Σπουδών της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, σε συνεργασία με το ΕΛΙΒΙΠ Αλεξανδρείας, και απευθυνόταν σε μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες αρχαιολογίας και κλασικών σπουδών.
Στις 24 Οκτωβρίου, ο κ. Δημάκης προσκλήθηκε από τον ιστορικό Σύλλογο Ελλήνων Επιστημόνων της Αλεξάνδρειας «Πτολεμαίος ο Α΄», όπου πραγματοποίησε διάλεξη με τίτλο «Μια διαφορετική ιστορία της Αλεξάνδρειας: από τις αρχαίες νεκροπόλεις στα κοιμητήρια της Ελληνικής Κοινότητας». Η ομιλία επιχείρησε να προσεγγίσει τη διαχρονική ιστορία της πόλης μέσα από τους χώρους ταφής και μνήμης, αναδεικνύοντας τη σημασία των νεκροπόλεων και των ιστορικών κοιμητηρίων ως τεκμηρίων της κοινωνικής, πολιτιστικής και ιστορικής εξέλιξης της Αλεξάνδρειας. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην αξία της ταφικής κληρονομιάς της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας για την κατανόηση της ιστορίας του νεότερου ελληνισμού της Αιγύπτου.
Ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας του ΕΚΠΑ και ανάπτυξη νέων συνεργασιών
Πέραν των επιστημονικών και εκπαιδευτικών εκδηλώσεων, η παρουσία του κ. Δημάκη στην Αλεξάνδρεια εντάσσεται σε έναν ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό για την ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στην Αίγυπτο και την Ανατολική Μεσόγειο, μέσω της ανάπτυξης σταθερών θεσμικών συνεργασιών με σημαντικά ακαδημαϊκά, ερευνητικά και πολιτιστικά ιδρύματα της περιοχής. Στο πλαίσιο αυτό, το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ έχει ήδη προχωρήσει στη σύναψη μνημονίων συνεργασίας και ακαδημαϊκών συμφωνιών με την Αρχαιολογική Εταιρεία Αλεξανδρείας (Archaeological Society of Alexandria) και το Πανεπιστήμιο της Αλεξάνδρειας (Alexandria University), δημιουργώντας το θεσμικό υπόβαθρο για την ανάπτυξη κοινών ερευνητικών και εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών. Παράλληλα, βρίσκεται στο τελικό στάδιο προετοιμασίας η υπογραφή τριμερούς Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας (Bibliotheca Alexandrina) και του Πανεπιστημίου της Αλεξάνδρειας.
Η συμφωνία αυτή αναμένεται να διευρύνει περαιτέρω τις δυνατότητες θεσμικής συνεργασίας, προσφέροντας ένα κοινό πλαίσιο για τη διεξαγωγή επιστημονικής έρευνας, τη διοργάνωση διεθνών συνεδρίων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων, την κινητικότητα φοιτητών και ερευνητών και την ανάπτυξη διεπιστημονικών δράσεων. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στην προοπτική συνεργασίας με την Ελληνική Κοινότητα Αλεξανδρείας, με αντικείμενο τη συστηματική μελέτη, καταγραφή, ψηφιακή τεκμηρίωση και ανάδειξη της ιστορικής και πολιτιστικής της κληρονομιάς. Στο επίκεντρο της σχεδιαζόμενης πρωτοβουλίας βρίσκονται τα ιστορικά κοιμητήρια, τα ταφικά μνημεία και το αρχειακό υλικό της Κοινότητας, τα οποία αποτελούν πολύτιμες πηγές για την κοινωνική ιστορία και τη συλλογική μνήμη του ελληνισμού της Αιγύπτου.
